Compressiekledij: Prestatiebevorderend vernuft of modieus hebbeding? – Deel 4

Wat is het effect van de kledij op het herstel?

De verbeterde veneuze terugkeer zorgt voor snellere afvoer van metabolieten (tussen – of eindproducten van chemische reacties). Het is bijvoorbeeld aangetoond dat lactaatverwijdering na inspanning vlotter verloopt bij het dragen van de kledij tegenover het niet dragen ervan. Dit impliceert echter geen direct effect op de zuurtegraad van het bloedplasma (pH-waarde). We spreken hier trouwens niet alleen over een betere verwijdering van lactaat, maar mogelijks ook over het vasthouden van lactaat in de actieve spieren. Dit verhoogt op zijn beurt mogelijks het herstel van de glycogeenvoorraden in de spier, gezien lactaat een metaboliet is dat terug kan omgezet worden tot glycogeen. Eenvoudig gezegd: De koolhydraatvoorraad in de spier wordt hierdoor sneller terug aangevuld. Het mechanisme van verbeterde lactaatverwijdering wordt momenteel nog verder onderzocht.

Zoals eerder aangehaald in het artikel brengt training minuscule structurele schade toe aan contractiele elementen in de spier. Deze spierschade, geïnduceerd door training, gaat vaak samen met symptomen zoals tijdelijk verlies van spierkracht en krachtontwikkeling, verminderde range of motion (bewegingsuitslag van de spier), zwelling, pijn of stijfheid en het terugvinden van intracellulaire proteïnes in de bloedbaan. Onderzoek toonde aan dat het dragen van compressiekledij na het sporten of tijdens én na het sporten deze symptomen vermindert. Het dragen van compressiekledij kan dus voordelig zijn indien je dag na dag wil presteren/trainen. Belangrijk hierbij is wel dat je de kledij aandoet binnen de eerste 2u na het stoppen van je inspanning. Ook het dragen van de kledij tijdens lange reizen (vluchten, autoritten) is aangewezen om zwaar aanvoelende benen te vermijden door zwelling of vochtophoping.

Compressiekledij is natuurlijk niet de enige vorm van herstel, zo is er ook ondermeer passieve rust (‘eentje drinken op café’), Cold Water Therapy (CWT, afwisselend het lichaam onderdompelen in koud en warm water), massage, actieve recuperatie (losrijden of lopen). In mijn ogen als trainer is actieve recuperatie nog steeds het beste. Maar hiervoor bestaat niet altijd tijd of er is gewoonweg niet de praktische mogelijkheid. Hetzelfde geldt voor CWT, De nodige infrastructuur is namelijk niet altijd beschikbaar om zomaar eventjes te wisselen tussen een warm en een koud bad direct na je wedstrijd. Ook al is bewezen dat deze recuperatievorm zeer goed werkt, je past ze dus niet zomaar eventjes snel toe. Compressiekledij is dan echt wel een zeer haalbare, herstelstrategie die overal kan toegepast worden. Je trekt gewoon je sokken aan en klaar!

Een interessant onderzoek vergeleek bovenstaande herstelmogelijkheden rechtstreeks met elkaar bij 12 competitierenners in een goed opgezet cross-over design met toewijzing at random. Na een uitputtende belasting (5min fietsen aan 80% en 5min aan 90% van het piekvermogen) kregen ze 15 minuten rust met toepassing van ofwel CWT, compressiekledij of passieve rust. Nadien werd een 5min test uitgevoerd om te kijken naar het maximale gemiddelde vermogen over die 5 minuten. Na het ondergaan van CWT presteerden de renners duidelijk beter (368 Watt) dan na het dragen van compressiekledij (360.5 Watt), wat dan weer significant beter was dan passieve recuperatie (353.8 Watt). In een ander onderzoek met dezelfde herstelstrategieën werd aangetoond dat de spierdoorbloeding een stuk beter was bij CWT (+22.91%) en Compressiekledij (+15.26%) dan bij passieve recuperatie na een 45 minuten durende intervalsessie. Hieruit blijkt dat compressiekledij zeker een goed middel is om te recupereren van inspanning wanneer minder praktische strategieën moeilijk haalbaar of betaalbaar zijn.

Tot volgende week voor het laatste deel: ” Waarop let je bij het kopen van kwalitatieve compressiekledij?”

Matthias Boetens

Compressiekledij: Prestatiebevorderend vernuft of modieus hebbeding? – Deel 3

Wat is het effect van de kledij op de prestatie?

Doordat het bloed vlotter terugkeert naar het hart, is het einddiastolisch volume van het hart groter (het hart vult zich meer, waardoor het krachtiger kan samentrekken) wat op zijn beurt het slagvolume vergroot. Slagvolume is gelinkt aan prestatie en dus zou compressiekledij wel eens als mechanische doping kunnen worden beschouwd. Echter men heeft dit fenomeen onderzocht en daaruit kwam naar voor dat het slagvolume noch het hartminuutvolume werd beïnvloed. Dit is voornamelijk te wijten aan het kleine oppervlak waarop compressie wordt uitgevoerd (in dit geval kniehoge sokken). Zo eenvoudig wordt de prestatie dus nog niet beïnvloed.

Hoewel de zuurstofsaturatie in het kuitweefsel verbetert met het dragen van de kledij, blijft de loopprestatie ook onveranderd. Dit kwam naar voor uit onderzoek waarbij matig getrainde sporters een loopsessie moesten uitvoeren aan bijna maximale snelheid. Daar bleek dat de tijd tot uitputting aan bijna maximale snelheid van deze sporters nagenoeg niet verschilde als ze al dan niet de compressiekledij (Calfs) droegen. We spreken hier natuurlijk wel slechts over een inspanning van 4 à 5 minuten.

(foto: Pulso atleet Sammy Schotte aan het werk tijdens de Oman Desert Marathon 2016)

Een tijdritprestatie is wel beïnvloedbaar door het dragen van de kledij. Een groep getrainde multisport atleten voerde een 40km tijdrit uit, waarna ze 24uur compressiekledij droegen of gelijkaardig uitziende kledij zonder compressie-effect (placebo). Nadien voerden zij opnieuw een 40km tijdrit uit. Vervolgens werden de groepen omgekeerd (cross-over) zodat iedere sporter zowel met het placebo als met het echte kledingstuk de eerste en tweede tijdrit had afgelegd. Uit dit onderzoek bleek effectief dat het dragen van compressiekledij de prestatie op de 2e tijdrit beïnvloedde. De proefpersonen boekten namelijk een tijdswinst van 1.2% te vergelijken met een gemiddeld wattage dat 3.3% hoger lag. In dit geval is het positieve effect vermoedelijk eerder te zoeken in een beter herstel tussen de tijdritten dan effectief een verbetering van de prestatie an sich. Dit wordt nog eens bevestigd door een onderzoek dat een 1u Time Trial deed uitvoeren met en zonder compressiekledij (dus niet rekening houdend met herstel). Zij kwamen tot de vaststelling dat de prestatie onveranderd bleef.

Verschillende studies hebben prestatie-effecten onderzocht op ondermeer herhaalde sprints, outdoor runs (10km), fietsinspanningen aan 110% van VO2Max en shuttle run testen. Al deze testen toonden geen verbetering aan van de prestatie op zich.
Omdat bovenstaande onderzoeken vaak verschillende merken (zowel kwalitatief goede als slechte) kledij gebruiken en ook verschillende kledingstukken, is het niet altijd makkelijk om het bos door de bomen nog te kunnen zien. Een recente review van de literatuur (2013) analyseerde de resultaten van 31 studies met zowel elite atleten als recreanten als proefpersonen. Uit hun analyse kwam naar voor dat het dragen van compressiekledij een heel klein voordeel met zich meebrengt voor uithoudingsprestaties zoals tijdrijden of tijd tot uitputting bij lopen aan V02Piek snelheid. Al even kleine effecten werden gevonden bij herhaalde sprints (10 tot 60m) en verticale hoogtesprongen. Men kan er dus vanuit gaan dat de pure prestatie slechts licht positief tot niet bevorderd wordt door het dragen van compressiekledij. Echter in topsport maakt een miniem verschil soms het onderscheid tussen het al dan niet halen van een podiumplaats…

Tot volgende week voor Deel 3: “Effect van compressiekledij op het herstel van de sporter.”

Matthias Boetens

 

Compressiekledij: Prestatiebevorderend vernuft of modieus hebbeding? – Deel 2

Wat is het effect van de kledij op het lichaam?

Het eerste effect is het helpen van de veneuze terugkeer, m.a.w. het bloed terug naar het hart brengen. Zuurstofrijk bloed wordt door het hart naar de spieren gepompt, maar eens in de spier is de voortstuwende kracht van de hartslag uitgewerkt. Het zuurstofarme bloed moet dus op eigen houtje terug richting het hart zien te raken. In rechtopstaande positie is er nog een extra moeilijkheid, namelijk de zwaartekracht overwinnen van vb. de kuit richting het hart. Het lichaam loste dit op met eenrichtingsklepjes die de aders verdelen in compartimenten. Bij iedere spiercontractie (vb. wandelen) zal een ader toegeknepen worden, waardoor het daar aanwezig bloed gestuwd wordt richting het volgende compartimentje. Zo werkt het bloed stap voor stap de weg af richting het hart. Compressiekledij zorgt voor een perifere druk die het oppervlakkig stilstaand bloed helpt een weg te banen naar de dieperliggende aders, die op hun beurt het bloed richting het hart brengen. De kledij doet dit via het uitoefenen van compressie op het huidoppervlak en dit is vooral voordelig in de extremiteiten (armen, benen, voeten). Dit effect is vooral te merken bij lage tempo’s en intensiteiten (recreant sporters!). Hoe hoger de intensiteit, hoe meer de spierpomp in werking treedt en dus de druk van de compressiekledij overbodig wordt om het bloed richting het hart te helpen.

Het tweede effect zit hem in het beïnvloeden van de slagaderlijke bloedstroom. De transmurale druk (verschil tussen de bloeddruk in het bloedvat en de perifere weefseldruk op het bloedvat) wordt verlaagd, doordat de compressiekledij druk uitoefent op een lichaamsdeel; Die druk wordt op zijn beurt doorgegeven aan dieperliggende weefsels waardoor de perifere weefseldruk op het bloedvat stijgt.  Hierdoor verlaagt de transmurale druk wat leidt tot vasodilatatie (wijder worden) van de slagaders, waardoor de lokale bloed inflow verhoogt. Betere inflow is dan weer gerelateerd aan betere zuurstoftoevoer en spieroxygenatie. Dit heb ik met eigen ogen kunnen aanschouwen bij het bijwonen van een proef bij enkele willekeurige proefpersonen. Het dragen van compressiekledij verhoogde effectief de zuurstofsaturatie in de kuit, maar was sterk afhankelijk van het merk dat werd gebruikt.

Een derde groot positief voordeel van de kledij is de blessurepreventieve werking. Een retrospectieve studie (terugblik) toont mooi de relatie aan tussen het dragen van compressiekledij en het voorvallen van blessures. Dit bij een brede sportpopulatie en zonder onderscheid te maken tussen welk type/merk kledij. Maar liefst 1197 sporters werden bevraagd en vergeleken. Het blessurerisico lag 28.68% lager bij personen die de kledij altijd droegen tijdens het sporten t.o.v. de niet-gebruikers. Ook wie de kledij slechts regelmatig (-12.5%) of af en toe (-9.7%) droeg had al snel een serieuze daling van het blessurerisico. Een resultaat dat de ogen opent!

Ook verbeterde proprioceptie is gelinkt aan het dragen van nauw aansluitende (compressie) kledij. Proprioceptie is het eigen lichaamsbesef, zowel de richting, versnelling en snelheid van lichaamsdelen tijdens de beweging, als het besef van waar het lichaamsdeel zich bevindt in de ruimte. Mechanoreceptoren in verschillende delen van het lichaam zorgen voor informatie rond onze positie in de ruimte. Compressiekledij zou dus de oppervlakkig liggende mechanoreceptoren in de huid stimuleren, waardoor de informatie naar de hersenen wordt bevorderd.

Het is ontegensprekelijk dat compressiekledij de lichaamstemperatuur verhoogt. Dit is een effect gezien bij High Intensity training en submaximaal lopen en kan als positief of negatief worden beschouwd. Veel hangt af van de omgeving waarin je wil sporten. Bij warm weer is dit eerder negatief, gezien de spiertemperatuur kan stijgen boven het optimale niveau, wat leidt tot limiteren van de prestatie. Echter bij koud weer heb je een extra laagje kledij dat zorgt voor isolatie tegen de koude en spierverwarming. Momenteel zijn er ook steeds meer ‘light’ versies van de kledij, specifiek ontwikkeld voor warme omstandigheden.

Trainen brengt spierschade met zich mee en het is door het herstel tussen trainingen dat het menselijk lichaam beter wordt. Ook hier heeft compressiekledij effecten op. Na langdurige trainingen, of korte trainingen aan hoge intensiteit, evenals wedstrijden, treedt er structurele schade op aan de spiercellen, met name aan de elementjes die zorgen voor het samentrekken van de spier. Hierdoor ontstaat een ontstekingsreactie in de spier (volkomen normaal trouwens, stop dus zeker niet met trainen na het lezen van dit artikel!). De eiwitten van afgestorven of beschadigde spiercelletjes komen vrij en zuigen op hun beurt vloeistof aan door een veranderde osmotische druk in het weefsel. Dit is beter gekend als oedeem of zwelling. Compressiekledij zou de zwelling tegengaan door de lymfedrainage te verbeteren en zo het aangezogen vocht terug in circulatie te brengen. Hierdoor verlaagd de druk in desbetreffende spieren en ervaart de sporter minder pijn.

Ook een aerodynamisch voordeel wordt toegeschreven aan compressiekledij (R2 Calf, Compressport). Het dragen van het kuitstuk(Calf) in dit geval zou 5 watt winst opleveren, puur door betere aerodynamica tijdens het fietsen. Dit komt neer op ongeveer een halve seconde per kilometer wat al gauw neerkomt op 1min30 tijdens een volledige Ironman wedstrijd bijvoorbeeld. Voor de volledigheid: De Calfs werden vergeleken met geschoren benen, niet met behaarde benen. De winst is dus niet toe te schrijven aan het wegwerken van de luchweerstand die de haartjes met zich meebrengen. Deze winst is de reden waarom je deze calfs niet ziet in het wielrennen tijdens de wedstijden, daar zijn ze niet toegelaten ( mechanische doping)!

Als laatste vermindert compressiekledij ook de spieroscillatie (trillende/schokkende beweging van de spieren bij herhaalde impact (vb. afdalen met de fiets, lopen, contactsporten, …). Er is aangetoond dat zelfs bij lichte looppas (6 km/u) de op- en neerwaartse verplaatsing van de spiermassa (kuit) en de zijwaartse verplaatsing van de spiermassa (kuit) verminderd worden met 16,5% en 30,2% respectievelijk, in vergelijking met het niet dragen van compressiekledij (Calf, Compressport). Aan deze verminderde schokbeweging worden ondermeer uitgestelde vermoeidheid (bij verticale squat jumps), verminderde structurele spierschade (bij repetitieve sprints) en verlaagd energieverbruik (bij submaximaal lopen) toegeschreven.

Een hele boterham aan effecten op het lichaam dus! Laat het even bezinken, in het volgende hoofdstuk gaan we verder over de impact van deze effecten op de sportieve prestaties.

Tot volgende week voor Deel 3: “Het effect van compressiekledij op de prestatie.”

Matthias Boetens